فرهنگ سازمانی چیست و چه اهمیتی دارد؟

فرهنگ سازمانی چیست و چه اهمیتی دارد؟

فرهنگ سازمانی مهم‌ترین عامل در چگونگی عملکرد افراد یک سازمان است. در این مقاله از انجمن تخصصی منابع انسانی اچ آر سرویس قصد داریم بررسی کنیم که فرهنگ سازمانی چیست و چه اهمیتی دارد. فرهنگ سازمانی می­‌تواند محیط داخلی کسب و کار را برای رسیدن به مرتبه مورد نظر شرکت آماده کند و مسیرهای پیش رو برای رسیدن به نقطه برتر راه هموار سازد. مبحث فرهنگ سازمانی را می­‌توان یک بحث طولانی و جنجالی دانست. عقیده عمومی بر این اساس است که فرهنگ سازمانی نقشی کلیدی و حیاتی در تعیین رفتار افراد در سازمان دارد. فرهنگ الگویی قابل مشاهده و استوار در سازمان است.

فرهنگ سازمانی چیست؟

فرهنگ سازمانی هم یکی دیگر از کلماتی است که با ترکیب فرهنگ ایجاد شده است؛ مانند فرهنگ جامعه، فرهنگ تیمی، فرهنگ ملی و… . برای این که تعریفی کامل و جامع از فرهنگ سازمانی داشته باشیم، باید ابتدا تعریفی کامل از فرهنگ داشته باشیم. فرهنگ شامل ارزش‌­ها، چشم‌­انداز، سیستم­‌ها، نماد­ها، هنجارها، مفروضات و عادات است.

فرهنگ سازمانی به این موضوع اشاره دارد که سازمان­‌ها چگونه کارهای خود را پیش می­‌برند و چگونه بر رفتار افراد درون سازمان تاثیر مستقیم می­‌گذارند. فرهنگ سازمانی به تعریف شرح یک سازمان می­‌پردازد. به طور کلی فرهنگ سازمانی مجموعه­‌ای از چارچوب‌ها، آداب و رسوم و باورها است که می‌­تواند تمام اعضای گروه­ را در کنار یکدیگر نگه دارد. فرهنگ سازمانی را می‌­توان تا حدودی در بنیان­گذاران سازمان و افراد موثر در پیشروی سازمان جستجو کرد. از طرفی دیگر، فرهنگ سازمانی را می­‌توان تجربیات به‌دست آمده از فعالیت‌های سازمان دانست.

چگونگی شکل‌­گیری فرهنگ سازمانی

رهبران را می‌توان معمار اصلی فرهنگ دانست. از همین بابت رهبران باید آگاهی کامل از نقش خود داشته باشند. یکی از نشانه‌های شکل‌گیری یک فرهنگ مطلوب، نحوه صحیح رفتار افراد درون سازمان است که به یکدیگر در رسیدن اهداف کمک می‌کنند. شکل‌­گیری فرهنگ سازمانی به نحوه رفتار و چگونگی آن در رسیدن به اهداف و استفاده از الگوهای خاص برای داشتن مرتبه‌­ای بالا برمی‌گردد. افراد از تجربیاتی که در  سازمان به‌دست آوردند برای رسیدن به اهداف سازمان استفاده می‌کنند.

پایه‌­گذار هر سازمانی در ابتدا برای سازمان خود اهدافی را مشخص نموده است و بر اساس رسیدن به اهداف مشخص شده رفتارهایی را تعیین کرده است. این رفتارهای تعیین شده برای رسیدن به اهداف مشخص شده را می­‌توان ابتدایی­‌ترین جرقه برای شکل­‌گیری فرهنگ سازمانی دانست. از این مطلب می‌­توان این‌گونه استنباط کرد که برای شکل­‌گیری درست و مطلوب فرهنگ سازمانی باید از ابتدا و با برنامه­­‌ریزی صحیح مقدمات آن را فراهم آورد.

چگونگی فعالیت فرهنگ سازمانی

دلایل تغییر فرهنگ سازمانی چیست؟

همان‌گونه که افراد داخل سازمان هیچ‌گاه بی‌حرکت و راکد نیستند، به‌طبع فرهنگ سازمانی هم راکد نیست. افراد به سبب تعاملات پایان ناپذیری که با یکدیگر دارند می‌آموزند که چه عواملی در رسیدن آن‌ها به کامیابی کمکشان می‌کند و چه چیزهایی جلوی موفقیت آن‌ها را می‌گیرد. زمانی که مشخص شود نتایج به دست آمده در خصوص رسیدن افراد به موفقیتشان از حد انتظار پایین‌تر است، باید در فرهنگ سازمانی تغییر ایجاد شود. البته تغییر فرهنگ به آسانی گفتن آن نیست و به‌طور حتم سختی‌ها و مشکلات‌ خود را دارد.

یک مورد از این مشکلات، رفتارهای کارمندان است. برخی از کارمندان ممکن است در مقابل این تغییرات مقامت نشان دهند و در برابر آن به طور جدی مخالفت‌ نشان دهند. حل این مشکلات بر عهده رهبر سازمان است. رهبران باید کارمندان خود را متقاعد کنند این تغییر در فرهنگ به نفع سازمان و افراد آن است و مسیرهایی که فرهنگ جدید نشان می‌دهد آن‌ها را به موفقیت‌هایشان می‌رساند.

ذلایل تغییر فرهنگ سازمانی

 معرفی انواع فرهنگ سازمانی

اگر قرار باشد به طور خلاصه و مفید فرهنگ سازمانی را به چند دسته کلی تقسیم کرد، این دسته بندی شامل ۸ قسمت می‌شود.

هدفمند

در این دسته از فرهنگ سازمانی افراد بر اساس پایداری و اجتماع متحد شده‌اند. کارمندان در این سازمان روشنفکر و دلسوز هستند. این مدل فرهنگ برای افرادی خوب است که بیشتر به‌دنبال تاثیرگذاری روی دنیا هستند تا روی خود. رهبران در این سازمان بر روی انگیزه‌های بزرگ و آرمان‌های مشترک کار می‌کنند.

مراقبتی

در این چنین فرهنگی کارمندان با احساس وظیفه شناسی متحد شده‌اند و غالبا استقبال کننده و مشارکت کننده هستند. رهبران در این مدل فرهنگ به دنبال کار تیمی، روابط و اخلاص هستند. افرادی می‌توانند در چنین سازمانی و با چنین فرهنگی کار کنند که دارای انگیزه برای روابط مثبت کاری هستند.

دستوری

در این فرهنگ کارمندان به‌ واسطه همکاری متحد هستند. افراد در این سازمان قانون‌مدار و پیروی اصول و چارچوب‌ها هستند. رهبران تاکید زیادی بر آداب و رسوم دارند. افرادی توانایی حضور و انجام فعالیت در این سازمان را دارند که روحیه کار در محیط­‌های بدون ابهام و ساختارمند را داشته باشند.

ایمن

در فرهنگ سازمانی ایمن کارمندان به­ واسطه توانایی پیش‌­بینی تغییرات و احساس امنیت متحد هستند. افراد مشغول در این­گونه سازمان‌­ها عموما آگاهی لازم به ریسک را دارا بوده و وظیفه­‌شناس هستند. رهبرانی که رهبری این سازمان را بر عهده دارند، عملگرا بوده و برنامه‌­ریزی پیشرو دارند. غالبا کارمندانی توانایی کار در این محیط را دارند که به برنامه‌­ریزی دقیق علاقه داشته باشند.

قدرتی

در این دسته از فرهنگ سازمانی افراد به­ واسطه کنترلی قوی با یکدیگر متحد هستند. کارمندان مشغول در سازمانی با فرهنگ قدرتی، بسیار اهل رقابت بوده و در­ پی پیشرفت هستند. در این سازمان رهبرانی با اعتماد به­ نفس و مسلط به­ امور زمام سازمان را بر عهده دارند. چنین سازمانی با داشتن فرهنگ سازمانی قدرتی می‌­تواند کارمندانی را پرورش دهد که پیشرفت شخصی و فردی را به پیشرفت عمومی سازمان ترجیح داده و تنها بر روی رسیدن به موفقیت خود تمرکز کنند.

دستاوردی

در فرهنگ سازمانی دستاوردی، نقطه اتحاد کارمندان موفقیت جمعی آن­‌ها است. فعالیت کارمندان در این سازمان­‌ها تنها برای نتیجه و نشان­دادن شایستگی سازمان است. همچنین رهبر نیز به­ دنبال تحقق اهداف بلندپایه‌ی سازمان است. همان‌­گونه که از نام این نوع فرهنگ سازمانی پیداست، کارمندان به­ دنبال نشان دادن بهترین عملکرد از خود هستند و برای رسیدن به اهداف عمومی از هیچ تلاشی دریغ نمی­کنند.

خوشی

کارمندان سازمانی با فرهنگ سازمانی خوشی، دارای روحیه انگیزشی و بازیگوشی هستند و می­‌توان گفت نقطه اتحاد آن‌­ها نیز همین روحیه است. از منظر فعالیت کارمندان باید گفت آن‌­ها بسیار بانشاط بوده و در پی کاری هستند که خوش­حالی آن‌­ها را برانگیزد. رهبران این سازمان دارای حس شوخ­ طبعی بوده و همچنین بسیار خودجوش هستند. فرهنگ سازمانی خوشی برای کارمندانی مفید است که به ­دنبال خوشی و نشاط در کار هستند و از هیجان روزمره در زندگی لذت می‌­برند.

فرهنگ سازمانی خوشی

یادگیرنده

آخرین دسته از انواع فرهنگ سازمانی، یادگیرنده است. می‌­توان به ­صراحت بیان کرد که اصول پایه‌­گذاری این سازمان بر اساس آموزش و یادگیری است. در واقع  کارمندان آن به ­واسطه ارضای حس­ کنجکاوی با یکدیگر متحد هستند. در سازمانی با فرهنگ سازمانی یادگیرنده، رهبرانی زمام امور را بر عهده دارند که بسیار ماجراجو، نوآور و خلاق هستند. کارمندانی تاب فعالیت در این سازمان را دارند که به رشد و توسعه شخصی در کار اهمیت داده و هر روز به ­دنبال یادگیری چیزهای جدیدی هستند.

هشت مورد از مهم‌­ترین انواع فرهنگ سازمانی توضیح داده شد و در این موارد نوع رهبر، نوع اتحاد و نوع کارمندان مشغول به کار نیز بیان شد. شاید بتوان انواع دیگری را برای فرهنگ سازمانی وصف کرد. البته می­‌توان هرکدام از آن­‌ها را زیر شاخه‌­ای از این موارد کلی بیان شده دانست. مطالب فوق به­ هیچ عنوان بیان­گر این نیست که یک فرهنگ سازمانی خاص، خوب یا بد است. هر سازمانی بر اساس نوع مدیریت و روحیه کارمندان و همچنین روش رسیدن به اهداف خود می­‌تواند یک مورد از انواع فرهنگ سازمانی را برای خود انتخاب کند.

ویژگی‌های فرهنگ سازمانی

  • خلاقیت و ریسک پذیری: خلاقیت و نوآوری از مهم‌ترین ویژگی‌های کارکنان یک سازمان است و  مسئولیت، استقلال و آزادی عمل افراد را نیز دربردارد.
  • دقت در جزئیات: توجه به جزئیات و قدرت تحلیل مسائل می‌تواند نقش به‌سزایی در فرهنگ یک سازمان داشته باشد. تشویق کارکنان یک سازمان به داشتن تمرکز روی اهداف از وظایفی است که باید توسط مدیر سازمان بر عهده گرفته شود.
  • انسان گرایی: توجه به سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم گیری‌ها و نقش آن‌ها میان افراد فعال در سازمان امر بسیار مهمی است و توجه زیادی می‌طلبد.
  • نتیجه گرایی: به میزان تأکید مدیر بر نتایج اشاره دارد. در واقع این ویژگی میزان اهمیت و نقش نتیجه را در اولویت‌بندی‌ها مورد ارزیابی قرار می‌دهد.
  • تهاجمی بودن: این ویژگی به میزان رقابت و روحیه تهاجمی بودن کارکنان سازمان اشاره دارد.
  • گرایش به کار تیمی: این ویژگی بسیار مهم است زیرا در یک سازمان بهتر است افراد به صورت تیمی و با هم‌فکری وظایف خود را انجام دهند. معمولا توجه به فعالیت‌های تیمی در یک سازمان پسندیده‌تر از فعالیت‌های فردی است.
  • ثبات: حفظ وضعیت موجود از آن دسته از مسائلی است که در سازمان‌ها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. این ویژگی بر رفتارها و برنامه‌ریزی‌های موجود جهت ثبات سازمان متمرکز است.

جمع بندی

فرهنگ موضوعی است که برای جمع در نظر گرفته می‌شود. بنابراین وقتی راجع‌به فرهنگ سازمانی حرف می‌زنیم، هدف ارزیابی الگوهای مشترک و ارزشمند میان افرادی است که در یک محیط اجتماعی مانند سازمان فعالیت می‌کنند. این مسئله، موضوعی است که سبب تمایز یک محیط با محیط دیگر و یا یک سازمان با سازمانی دیگر می‌گردد. ما در این مقاله سعی کردیم با پاسخ به سوال فرهنگ سازمانی چیست؟ تا حد زیادی شما را با مفهوم فرهنگ سازمانی و ویژگی‌های آن آشنا سازیم.
اگر دوست دارید در مورد فرهنگ سازمانی بیشتر بدانید به شما پیشنهاد می‌کنم نگاهی به کتاب فرهنگ سازمانی و رهبری را بیاندازید.

دیدگاهی دارید؟