چگونه در محیط کاری خود اخلاق سازمانی را ارتقاء دهیم؟

چگونه در محیط کاری خود اخلاق سازمانی را ارتقاء دهیم؟

در این مقاله از اچ آر سرویس قصد داریم به این سؤال که اخلاق سازمانی چیست؟ پاسخ دهیم و به این موضوع نیز بپردازیم که آیا وجود منشور اخلاقی در سازمان‏‌ها منجر به بهبود اخلاق سازمانی خواهد شد یا نه؟

بهتر است بدانید که مفهوم اخلاق سازمانی به موازات افزایش اعمال غیرقانونی، غیر اخلاقی و حتی غیر مسئولانه در شرکت‌‏های مختلف، ایجاد شد. در چنین شرایطی که اغلب محیط‏‌های کاری از نبود یک منشور اخلاقی رنج می‎بردند؛ رهبران و مدیران تصمیم گرفتند که تا بیش از پیش به اخلاق کاری و اصطلاحا اخلاق سازمانی، توجه کنند.

این امر باعث شد تا سازمان‏‌ها، برای تمام اعضاء خود برخی از اصول اخلاقی را به صورت رسمی تعریف و تدوین نموده و حتی برای آموزش این اصول اخلاقی نیز، برنامه‌‏های آموزشی در نظر بگیرند. هرچند در این زمینه پژوهش‌‏های فراوانی انجام انجام شد اما بد نیست بدانید که هنوز هم تعداد بسیار زیادی از سازمان‏‌ها، در این عرصه مهم سرمایه گذاری نکرده‌‎اند. از سوی دیگر، آمارها حاکی از این مطلب است که صرف وجود یک منشور اخلاقی و تعیین اصول اخلاقی در محیط کار، تضمین کننده رعایت اخلاقیات و پایبندی به آن نخواهد بود.

بنابراین در این مقاله، علاوه بر توضیح اخلاق سازمانی، به مواردی همچون برجسته‌‏ترین ارزش‌‎های اخلاق سازمانی، ابعاد اخلاق سازمانی و عوامل ایجاد رفتارهای غیر اخلاقی در سازمان، می‎پردازیم. همچنان تا انتهای این مطلب با اچ آر سرویس همراه باشید.

 

اخلاق سازمانی (Organizational ethics) چیست؟

اخلاق سازمانی نام‌‏های دیگری همچون اخلاق تجارت (Business Ethics) و همینطور اخلاق شرکتی (Corporate Ethics) دارد. از این رو، اگر در مقالات و منابع دیگر با این دو نام برخورد کردید بدانید که منظور نویسنده همان اخلاق سازمانی است.

به طور کاملا ساده و مختصر، اخلاق سازمانی عبارت است از یک سیستم از پیش تعیین شده راجع به ارزش‌‎ها، هنجارها و به طور کلی آنچه که رفتار خوب یا بد اعضاء سازمان را مشخص می‎کند. در واقع، مدیران و رهبران سازمانی تلاش می‎کنند با جمع آوری و تدوین نظام ارزش‌‎ها و الگوهای رفتاری صحیح، به کارمندان خود بگویند که باید درون محیط کار چه رفتارهایی انجام دهند و از انجام چه رفتارهایی پرهیز کنند.

به عبارت دیگر، اخلاق تجارت، تعریف کننده مجموعه‌‏ای از اصولی است که رفتار صحیح و غلط درون سازمان را مشخص می‍‌‌‌‎کند.

البته فراموش نکنید که اخلاق تجارت تا حد زیادی وابسته به عرف و همچنین فرهنگ سازمانی است. یعنی ممکن است در شرکت شما چیزی به عنوان احترام به محیط زیست و رعایت اصول پسماند صفر وجود نداشته باشد. بنابراین، به راحتی می‏‌توانید زباله تولید کنید و کاغذهای مورد استفاده خود را در همان سطل زباله‌‏ای بیندازید که ته مانده غذای خود را در آن ریخته‌‏اید.

اما در یک شرکت دیگر، رعایت اصول پسماند صفر و قواعد بازیافت جزء الزامات رفتاری برای پرسنل محسوب شده و تخطی از این اصل رفتاری، موجب برخورد با پرسنل خواهد شد. بنابراین، همانطور که اشاره کردیم، اخلاق سازمانی چیزی است که در هر جای دنیا، بنابر عرف محیط کاری و فرهنگ سازمانی، تعیین و به کارکنان ارائه می‌‏شود.

اخلاق سازمانی چیست

برجسته‌‎ترین ارزش‎‌‌‌های اخلاقی در اخلاق سازمانی

اگر ارزش‌‏های اخلاقی وجود نداشته باشند، تصمیم گیری راجع به رفتارهای درست و غلط بسیار دشوار خواهد بود. از این رو، توصیه می‏‌کنیم در تدوین منشور اخلاقی سازمان یا تیم خود، حتما به ارزش‌‏های اخلاقی بنیادین اشاره کنید. درادامه چند نمونه از مهم‏ترین ارزش‌‎های اخلاقی را معرفی کرده و درمورد آن‎‌‍‌ها نیز توضیحاتی ارائه می‎کنیم.

درستکاری

درستکاری به این معنا است که اگر به چیزی معتقدیم، به آن عمل کنیم. اگر باور داریم که گفتن حرف راست باعث افزایش صداقت در سازمان خواهد شد، بدون ترس از عواقب گفتن یک حرف راست، به آن عمل کنیم و از دروغ گویی بپرهیزیم.

مورد اعتماد بودن

این ویژگی اخلاقی، بسیار گسترده و در عین حال پیچیده است. چرا که تمام رفتارهایی را در برمی‎گیرد که باعث مورد اعتماد قرار گرفتن فرد می‎شوند. مثلا همه ما فردی که راستگو باشد را فردی مورد اعتماد می‎دانیم. همینطور فردی که خوش قول باشد و به وعده‎های خود نیز عمل کند؛ فردی مورد اعتماد تلقی می‎شود.

انصاف و عدالت

در اینجا منظور ما رعایت تساوی، برابری و دوری از هر نوع تبعیض در سازمان است. به این معنا که اگر شرایط کاری برای زنان و مردان کاملا یکسان است، شرایط دریافت حقوق نیز باید یکسان باشد. در غیر این صورت، نباید انتظار داشت که کارکنان هم عدل و انصاف را رعایت کنند.

احترام

احترام، نیز یکی از ارزش‏های اخلاقی گسترده‏ای است که در طراحی منشور اخلاقی سازمان نسبت به ان باید توجهی ویژه‎ای داشت. چرا که احترام به یکدیگر باعث ایجاد صلح، حفظ استقلال فردی، دوری از خشونت، سهولت در ابراز نظرات، جلوگیری از استثمار و تبعیض خواهد شد.

مسئولیت‌پذیری

مسئولیت پذیر به فردی گفته می‎شود که نه تنها مسئولیت رفتار و افکار خود را می‎پذیرد. بلکه مسئولیت پیامد رفتارهای خود را نیز قبول دارد. یعنی اگر مدیری در محیط کار به دلیل خشم نابجا از یک کارمند، دستور اخراج او را صادر می‎کند، باید تمام پیادمدهای چنین رفتاری (مانند مدت ها خالی بودن آن جایگاه شغلی، عذرخواهی از کارمند و امثال آن) را نیز بپذیرد.

مراقبت

در مورد این ارزش اخلاقی باید بگوییم که دایره‎ای تقریبا وسیع از ویژگی‎های رفتاری مختلف را در برمی‎‌گیرد. مثلا اگر مدیران در ارتباط با کارکنان، همدلی را رعایت کنند؛ در واقع در حال مراقبت از آن‏ها هستند. این ویژگی را به صفات اخلاقی دیگری مانند محبت، مهربانی، شفقت و حتی کمک در جهت ایجاد رفاه بیشتر، تسری دهید.

اخلاق شهروندی

احتمالا تا این قسمت از مقاله، هیچ توجهی به این ارزش اخلاقی مهم نداشته‎اید و از خواندن این عبارت نیز تعجب کرده‌‎اید. جالب است بدانید، در صورتیکه یک فرد شهروند خوبی برای جامعه‌‎اش باشد، می‎تواند عضو خوبی برای سازمانی که در آن مشغول به انجام کار است، باشد.

در واقع، تمام سازمان‏ها و شرکت‏ها بخشی از جامعه محسوب می‏شوند. از این رو، کارمندی خوب هنگامی محقق می‏شود که در ابتدای امر بتوانید یک شهروند خوب برای جامعه باشید. یعنی علاوه بر تلاش برای پیشرفت جامعه، به نسل‏های آینده نیز بیندیشید، در مصرف منابع محدود انرژی دقت لازم را داشته باشید، مشارکت فعال در امور جامعه داشته و حقوق سایر شهروندان را رعایت کنید.

 

ابعاد اخلاق سازمانی

همانطور که توضیح دادیم، توجه به اخلاق تجارت یا سازمانی، در طی یک قرن اخیر رشد چشمگیری داشته و به عنوان بخش مهمی از علم مدیریت، همچنان نیز در حال تکامل است. به طور کلی در ایجاد اخلاق سازمانی ۳ دسته از عوامل زیر نقش دارند که تحت عنوان ابعاد اخلاق سازمانی از آن‏ها یاد می‎شود. این عوامل عبارتند از:

عوامل فردی

مدیریت اخلاقی در سازمان، بر پایه عوامل فردی همچون خودکنترلی، اخلاق شخص و همینطور خودشناسی بوجود آمده است. در واقع، موارد گفته شده، اساس و زمینه ساز شکل گیری اخلاق در سازمان‎ها است که در بعد فردی به آن پرداخته می‏شود.

عوامل سازمانی

عوامل سازمانی مجموعه‎‌‌ای از مقررات، ضوابط، ساختارها و همچنین فرهنگ سازمانی است که باعث می‏شود اصول اخلاقی در سازمان شناخته و سپس، نهادینه شوند.

ابعاد اخلاق سازمانی

عوامل فراسازمانی

مدیریت اخلاقی در سازمان‎‌‌ها، همیشه تحت تأثیر عوامل فردی و درون سازمانی نیست. بلکه، در برخی از اوقات، این عوامل خارج از سازمان هستند که باعث شکل گیری اصول اخلاقی می‌‎شوند. عوامل فراسازمانی عبارتند از: شرایط اقتصادی کشورها و همچنین، الزامات تعیین شده از سوی دولت‏‌ها و حتی سازمان‏‌های بین المللی.

ممکن از خودتان بپرسید که چطور الزامات بین المللی باعث شکل گیری اخلاق سازمانی خواهدشد؟ در پاسخ باید بگوییم که نهادهای بین المللی همچون یونیسف که برای بهبود زندگی کودکان و خانواده‌‏های آن‏‌ها تلاش می‎کند؛ تمام سازمان‌‏ها و محیط‌‏های کاری را موظف است کرده است که کودکان زیر ۱۲ سال را به هیچ عنوان برای کار کردن انتخاب نکنند.

از سوی دیگر، تعداد ساعات کاری کودکان بالای ۱۲ سال نیز از طرف این سازمان بین المللی مشخص شده است. بنابراین، در اینجا یونیسف، به عنوان یک نهاد بین المللی و عاملی فراسازمانی، تعیین می‌‎کند که چطور و با استفاده از چه اصول اخلاقی، می‌‏توانید در سازمان خود از کودکان بهره ببرید.

شکل گیری رفتارهای غیر اخلاقی در سازمان

همانطور که در مقدمه این مطلب توضیح دادیم، نتایج برخی پژوهش‏‌ها نشان می‌‎دهد حتی در صورت داشتن یک منشور اخلاقی قوی در سازمان، باز هم نمی‎توان انتظار داشت که سازمان‎ها تمام جوانب اخلاق را رعایت کنند.

در واقع عوامل زیادی زمینه‌ساز رفتارهای غیر اخلاقی در محیط کاری هستند که مهم‎ترین آن‏‌ها عبارتند از:

  • پایبند نبودن رهبران و مدیران به اصول اخلاقی
  • ترسیم اهدافی غیر واقعی و دور از دسترس برای اعضاء سازمان
  • تغییرات سریع در سازمان (مانند تغییر ناگهانی مدیران)
  • توجه نداشتن به ارتقاء کارمندان و عملکرد حرفه‌‎ای آنان
  • عدم ارزیابی صحیح کارمندان به نحوی که شایستگی‏‌های آنان نادیده گرفته شود
  • بکارگیری سیستم دستمزد و پاداشی که با معیارهای اخلاقی سازمان در تضاد است

و اما جمع بندی

اخلاق سازمانی چیست؟ موضوعی که تلاش کردیم در این مقاله از اچ آر سرویس، به ابعاد و زوایای مختلف آن بپردازیم. در همین راستا توضیح دادیم که اخلاق سازمانی یا تجاری یا شرکتی، مجموعه از اصول اخلاقی است که بایدها و نبایدهای رفتاری اعضاء یک شرکت یا تیم را مشخص می‎کند.

در ادامه به ۷ مورد از مهم‏ترین و برجسته‌‏ترین ارزش‏‌های اخلاقی اشاره کردیم که وجود آن‏‌ها در منشور اخلاق سازمانی بسیار ضروری است. مواردی همچون مسئولیت پذیری، احترام، درستکاری و ….

در انتها نیز توضیح دادیم که چه عواملی در شکل گیری  Organizational ethics، دخیل‌‎اند و چگونه یک سازمان، شاهد افزایش عملکردهای غیر اخلاقی متعدد در میان مدیران و کارکنان خود خواهد بود.

آیا در سازمانی مشغول به کار هستید که اخلاق سازمانی توسط تمام پرسنل رعایت می‏‌شود؟ آیا تجربه کار در محیطی که اعضاء آن به هیچ عنوان متعهد به پذیرش اصول اخلاقی نیستند را دارید؟ نظرات و تجربیات ارزشمند خود را با ما به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Enquire now

Give us a call or fill in the form below and we will contact you. We endeavor to answer all inquiries within 24 hours on business days.